Një luftë në shkallë të gjerë kërcënon të shpërthejë… Kështu pohojnë një numër i madh Kasandrash — politikanë, studiues, oficerë të lartë dhe gazetarë — duke u mbështetur në trazirat e vitit të kaluar. “Kam mbuluar më shumë se dyzet luftëra në mbarë botën. Kam parë Luftën e Ftohtë të arrinte kulmin dhe më pas thjesht të zhdukej. Por kurrë nuk kam përjetuar një vit aq shqetësues sa viti 2025”, pohon John Simpson, kryeredaktor për çështjet ndërkombëtare në BBC. Numri i konflikteve të armatosura është në nivelin më të lartë, konfirmon nga ana e tij Këshilli për Marrëdhënie me Jashtë (CFR), i cili vë në dukje një “përkeqësim të normave të mosagresionit” midis shteteve dhe kujton se nëntë kryeqytete pësuan sulme ajrore në vitin 2025: Bejruti, Damasku, Doha, Kabuli, Kievi, Moska, Sana’a, Teherani dhe Tel Avivi. Në këtë listë mund të shtohen Tunizia, porti i së cilës ka qenë cak i sulmeve me dronë izraelitë kundër flotiljes së nisur drejt Gazës; Khartumi, i bombarduar nga forcat rebele; dhe, në vitin 2026, Karakasi, i cili u godit nga zjarri amerikan gjatë rrëmbimit të Presidentit Nicolás Maduro.
Rritja e vazhdueshme e shitjeve botërore të armatimeve gjatë disa viteve i konfirmon këto parashikime të zymta. Sipas Institutit Ndërkombëtar të Kërkimeve për Paqen në Stokholm (SIPRI), ato arritën në një total prej 2718 miliardë dollarësh në vitin 2024, që përfaqëson një rritje prej 9,4% krahasuar me vitin 2023. Të gjitha rajonet janë të prekura, duke filluar me kontinentin afrikan. Edhe shifrat e vitit 2025, që do të publikohen në pranverën e ardhshme, pritet të konfirmojnë të njëjtin trend: bota po riarmatoset me shpejtësi të madhe. “Për të mbetur i lirë, duhet të jesh i frikshëm, e për të qenë i frikshëm, duhet të jesh i fuqishëm. Për të qenë i fuqishëm në këtë botë kaq brutale duhet të veprosh më shpejt dhe më fort” në fushën e prodhimit të mbrojtjes, deklaroi Presidenti Emmanuel Macron gjatë fjalimit të tij të Vitit të Ri drejtuar forcave të armatosura franceze më 15 janar. Një gjeneral në pension komentoi: “Sa më shumë armë të prodhosh, aq më shumë rritet probabiliteti për t’i përdorur. E dëshmon shembulli i Shteteve të Bashkuara”.
Luftë, pra, por cila? Ekzistojnë shumë hipoteza, por njëra prej tyre mbizotëron: katër vjet pas pushtimit rus, situata pak a shumë e ngrirë në Ukrainë mund të çojë në një konflikt më të gjerë. Asnjëri prej dy protagonistëve nuk duket i aftë të arrijë një fitore të plotë; një ngërç i tillë mund të hapë rrugën për një zgjidhje të negociuar — pak a shumë si Iraku dhe Irani, të cilët, të rraskapitur, ranë dakord për paqe në vitin 1988 pas tetë vitesh kasaphanë.
Mirëpo, qëndrimi i palëkundur i Moskës dhe sjellja luftënxitëse e shumë vendeve evropiane që mbështesin Kievin (shih artikullin e Hélène Richard në faqen XX) mbajnë gjallë mundësinë e një përshkallëzimi të pakontrolluar.
Sanksione të përsëritura, furnizime të vazhdueshme me armë për ushtrinë ukrainase, ndihmë e konsiderueshme financiare dhe vendosja e mundshme e trupave evropiane në tokën ukrainase: të gjitha këto veprime konsiderohen tashmë armiqësore nga rusët. Çfarë do të ndodhte nëse ata do të vendosnin të ndërmerrnin hakmarrje ushtarake ndaj Gjermanisë ose dy fuqive bërthamore evropiane, Mbretërisë së Bashkuar dhe Francës? “Jam i shqetësuar se dikush mund të bëjë një marrëzi dhe kjo mund të degjenerojë në luftë”, deklaroi z.Pierre Lellouche në emisionin e Radio Europe 1 më 8 janar. Ish-këshilltari diplomatik i Presidentit Jacques Chirac dhe autor i një libri mbi origjinën dhe pasojat e mundshme të konfliktit ruso-ukrainas shtoi: “Sa më gjatë të vazhdojë kjo luftë [midis Rusisë dhe Ukrainës], aq më i madh është rreziku që gjërat të dalin jashtë kontrollit”.
Moska mund të vendosë gjithashtu të testojë vendosmërinë reale të evropianëve duke orkestruar, për shembull, një incident ushtarak në shkallë të gjerë që përfshin një shtet baltik ose një shtet në kufi me Ukrainën. Për një kohë të gjatë, gjasat e një hipoteze të tillë konsideroheshin të ulëta: Rusia nuk do të kërkonte kurrë përballje të drejtpërdrejtë me forcat e Organizatës së Traktatit të Atlantikut të Veriut (NATO). Sigurisht, por çfarë do të ndodhte nëse kjo organizatë do të gjendej e përçarë ose do të humbiste koherencën dhe besueshmërinë për shkak të qëndrimit të Shteteve të Bashkuara ndaj aleatëve të tyre evropianë?
Para se të kërkonte që Danimarka ta dorëzonte Groenlandën, Presidenti Donald Trump kishte tronditur disa herë bindjen se Amerika do t’i vinte në ndihmë Kontinentit të Vjetër në rast të një sulmi rus. Por këto ishin ende vetëm hamendje. Çështja e Groenlandës, sado anekdotike që mund të duket duke pasur parasysh rëndësinë e kufizuar strategjike të këtij territori, ndryshon gjithçka: ajo sjell një dozë të madhe pasigurie lidhur me të ardhmen e NATO-s dhe forcon idenë se evropianët mund të detyrohen t’ia dalin mbanë vetë.
Situata në Azi është një çështje tjetër madhore. Po sikur Pekini të vendoste, një herë e përgjithmonë, të pushtonte Tajvanin? Për dekada të tëra, ekspertët pohojnë se ky aneksim do të shkaktonte në mënyrë të pashmangshme luftë midis dy rivalëve të mëdhenj të shekullit XXI: Shteteve të Bashkuara, aleate me Taipein, dhe Kinës. Deri më tani, epërsia ushtarake e Uashingtonit dhe qasja e kujdesshme e Pekinit kanë parandaluar më të keqen. Por edhe këtu rrethanat po ndryshojnë. Ndërsa Japonia duket se po kthehet te demonët e saj të vjetër militaristë, administrata Trump nuk heziton më të denoncojë rrezikun e një Kine tepër të armatosur. Në raportin e saj të fundit para Kongresit, Pentagoni pohon se Pekini ka kapacitetin të shkatërrojë një pjesë të madhe të infrastrukturës së mbrojtjes amerikane. Sigurisht, nuk ka argument më të mirë për të justifikuar rritjen e përhershme të buxhetit amerikan të mbrojtjes. Por duhet të merren seriozisht shenjat e shumta të vendosmërisë që z.Trump i ka dërguar Pekinit, si për shembull arritja e fundit e një marrëveshjeje tregtare midis Uashingtonit dhe Taipeit.
Disa vendime të Presidentit amerikan duhet të interpretohen në dritën e një përballjeje të mundshme midis këtyre dy fuqive të mëdha. Së pari, zgjedhja për ta pajisur vendin e tij me një “Kupolë të Artë” shumë të kushtueshme, një mburojë antiraketore (që supozohet të mbrojë vendin nga kundërshtarë të ndryshëm), e cila të kujton Iniciativën Strategjike të Mbrojtjes, ose “Luftërat e Yjeve”, të mbështetur nga Presidenti Ronald Reagan. Së dyti, vendosja nën tutelë e Venezuelës, lajm i keq për sigurinë energjetike të Kinës, blerësja kryesore e naftës bruto venezueliane dhe investitorja më e madhe e huaj, përmes China National Petroleum Corporation (CNPC), në shfrytëzimin e naftës së rëndë në Rripin Orinoco. Uashingtoni tani ka mundësinë të ndërpresë këtë furnizim me naftë.
Një mbyllje e ngjashme mund të prekë, në afat të mesëm, naftën iraniane, po aq thelbësore për ekonominë kineze. Represioni brutal — i katërti që nga kryengritja pas zgjedhjeve të vitit 2009 — i ushtruar nga Republika Islamike kundër popullsisë së vet i ka dhënë Teheranit, partnerit strategjik të Pekinit në sigurinë energjetike, njëfarë lehtësimi. Por konteksti ndërkombëtar nuk është më i njëjtë. Shtetet e Bashkuara, të nxitura nga aleati i tyre izraelit, duan më shumë se kurrë një ndryshim pushteti në Teheran dhe nuk e përjashtojnë një ndërhyrje ushtarake shumë më substanciale se bombardimet e pranverës së vitit 2025.
Një ndryshim regjimi në Iran do të kishte pasoja të mëdha rajonale. Të çliruara nga kërcënimi që paraqet Republika Islamike, monarkitë e Gjirit nuk do të ishin më të detyruara të qëndronin të bashkuara me çdo kusht. Arabia Saudite dhe Emiratet e Bashkuara Arabe, aleatë në Jemen dje, tashmë po e shikojnë njëra-tjetrën me kujdes dhe mund të vendosin të përballen për të afirmuar epërsinë e tyre mbi gadishullin. Përveç nëse Abu Dhabi vendos se përsëri ka ardhur koha për ta vënë Katarin nën kontroll, siç u tentua në vitin 2017 me një bllokadë totale. Por këto dy konflikte të mundshme, të cilat në mënyrë të pashmangshme do të ndikonin në rritjen e çmimit të naftës, nuk duhet të fshehin faktin se rënia e mullahëve do të nënkuptonte, para së gjithash, vazhdimin e bllokimit të furnizimit energjetik nga Uashingtoni. Për Pekinin, kjo mund të përbënte një casus belli.