Disa vetëvrasje nxënësish kanë tronditur së fundmi opinionin publik francez. Edhe pse këto raste mbeten të rralla — 2,7 për 100 000 ndër personat nën moshën 25 vjeç, kundrejt 13,3 për 100 000 në popullsinë e përgjithshme — jehona mediatike e këtyre tragjedive i lidh ato shpesh me forma të ndryshme dhune, ndër të cilat një vend të rëndësishëm zë ngacmimi shkollor. Ky fenomen është objekt i një politike kombëtare që prej vitit 2011, kur Ministria e Arsimit filloi ta monitoronte në mënyrë sistematike.
Një fëmijë konsiderohet viktimë e ngacmimit në bazë të numrit të sulmeve të përsëritura që raporton — qoftë ndaj sendeve të tij personale, në formën e sulmeve fizike, seksuale, verbale apo digjitale — si dhe në bazë të vlerësimit të cilësisë së jetës së tij në shkollë. Sipas kësaj metode, gjatë vitit shkollor 2024–2025, 3 % e nxënësve të shkollës fillore (nga klasa e dytë deri në të pestën), 5 % e nxënësve të ciklit të ulët të mesëm dhe 3 % e nxënësve të shkollës së mesme kanë qenë viktima të ngacmimit. Ky fenomen ka mbetur relativisht i qëndrueshëm që nga viti 2011. Megjithatë, disa shoqata paraqesin vlerësime më alarmuese, të mbështetura në anketa online dhe në një përkufizim më të gjerë të ngacmimit.
Para viteve 2010, vëmendja e mediave dhe e politikëbërësve përqendrohej te fenomeni i “dhunës në shkollë”. Ky nocion përfshinte, të paktën në teori, si agresionet fizike (goditje, shtyrje), ashtu edhe dhunën psikologjike (fyerje, kërcënime), si dhe sjelljet fyese ndaj mësuesve. Megjithatë, autoritetet publike fokusoheshin kryesisht te kjo kategori e fundit incidentesh, veçanërisht në institucionet e konsideruara “të ndjeshme”.
Midis viteve 2004 dhe 2009, prania e policisë në këto shkolla u përforcua periodikisht, ndërsa shkëmbimi i informacionit ndërmjet komisariateve dhe drejtuesve të shkollave u institucionalizua. Shumica e sindikatave të mësuesve e kundërshtuan këtë qasje të orientuar kryesisht nga siguria dhe kontribuan në riorientimin e politikave drejt parandalimit të këtyre formave të dhunës.
Në këtë kuadër, në shtator 2009 u lançua një plan trajnimi për drejtuesit e institucioneve arsimore mbi ushtrimin e autoritetit në situata krize. Njëkohësisht, u krijuan ekipet e lëvizshme të sigurisë (EMS), të vendosura nën autoritetin e drejtuesve, me misionin për të mbështetur shkollat që kërkonin ndihmë.
Përmbysja e fajit
E huazuar nga bota anglosaksone (school bullying), shprehja “ngacmim shkollor” u përdor për herë të parë në Francë gjatë Konferencës së Përgjithshme për Sigurinë në Shkollë, në vitin 2010.
Luc Chatel, atëherë ministër i Arsimit, Rinisë dhe Jetës Asociative, ia besoi një mision Éric Debarbieux-së. Ky ekspert luajti një rol vendimtar në identifikimin e kësaj kategorie të “çrregullimeve shkollore” dhe në formulimin e një qasjeje më të orientuar drejt parandalimit.
Në raportin e tij të prillit 2011, me titull Të refuzojmë shtypjen e përditshme, ai mbrojti idenë e trajnimit të personelit arsimor, zhvillimit të rregullt të anketave mbi viktimizimin dhe organizimit të fushatave kombëtare të ndërgjegjësimit.
Mbi bazën e këtyre rekomandimeve, ministria nisi fushatën “Lufta kundër ngacmimit shkollor: problem i të gjithëve!” në fillim të vitit shkollor 2011–2012.
Gjatë mandatit presidencial të François Hollande, administrata krijoi 31 poste referentësh akademikë për dëgjimin dhe mbështetjen e viktimave, si dhe publikoi udhëzues praktikë për trajtimin e rasteve të ngacmimit, përfshirë edhe ato të dhunës kibernetike. Shfaqja dhe përhapja e rrjeteve sociale përforcoi fenomene që më parë kufizoheshin kryesisht brenda mureve të shkollës.
Nisja e programit pHARe (Parandalimi i ngacmimit në shkollë), në korrik 2021, shënoi institucionalizimin e plotë të kësaj problematike, duke përfshirë edhe dimensionin digjital. Shërbimet kombëtare të dëgjimit dhe ndihmës u zgjeruan dhe u bashkuan në një numër të vetëm telefoni: 30-18.
Në vitin 2022, shoqata e-Enfance (e-Fëmijëria), përgjegjëse për funksionimin e këtij mekanizmi, mori më shumë se 25 000 telefonata. Shkollat fillore dhe kolegjet u detyruan të zbatojnë plane gjithëpërfshirëse veprimi kundër ngacmimit: në institucionet vullnetare u emëruan “nxënës ambasadorë kundër ngacmimit”, ndërsa këshillat e jetës shkollore e përfshinë këtë temë në veprimtarinë e tyre.
Ligji i 2 marsit 2022 e klasifikoi ngacmimin në shkollë si vepër penale të dënueshme deri me dhjetë vjet burg. Ai e zgjeroi përgjegjësinë edhe te prindërit dhe, në një masë më të kufizuar, te platformat e rrjeteve sociale, të cilat detyrohen të heqin përmbajtjet problematike, t’i moderojnë ato dhe të bashkëpunojnë me autoritetet, nën kërcënimin e sanksioneve financiare.
Që atëherë, prokuroritë kanë regjistruar më shumë se 10 000 raste ngacmimi në shkollë. Numri i çështjeve u rrit nga 530 në vitin 2022 në 3 500 në vitin 2023 dhe më pas në 6 100 në vitin 2024.
Një mësues thotë se: “Ajo që po rritet realisht është dhuna kibernetike. Por ne jemi më të trajnuar se më parë. Nxënësit flasin më hapur me mësuesit, mbikëqyrësit ose këshilltarët kryesorë të arsimit (CPE). Shumë situata ngacmimi zgjidhen përpara se të përshkallëzohen, edhe pse kjo nuk funksionon gjithmonë.”
Megjithatë, sipas Manel Ben Boubaker, mësuese dhe sindikaliste në Seine-Saint-Denis, “ndonjëherë ndodh një përmbysje e fajit, ku viktima ose personat që raportojnë faktet kërcënohen me padi për kallëzim të rremë, sipas nenit 226 të Kodit Penal”.
Një mësuese parisiene, e cila dëshiron të mbetet anonime, ankohet se ngacmimi “konceptohet pothuajse gjithmonë si një problem mes nxënësve dhe shumë më rrallë si një sjellje që mund të vijë nga vetë mësuesit”.
Një hierarki përçmuese
Për shkak të krizës në rekrutimin e personelit, shkollat përballen me mungesë infermierësh, mjekësh dhe punonjësish socialë. Burimet njerëzore mbeten të pamjaftueshme në raport me standardet e mbulimit dhe cilësisë së shërbimeve të shëndetit shkollor të rekomanduara nga Organizata Botërore e Shëndetësisë (OBSH).
Mbikëqyrësit, të cilët sot mbajnë statusin e “asistentëve të arsimit” (AED), gjenden në vijën e parë. Ata janë punonjës me kontrata të përkohshme, të paguar me pagën minimale, ndërsa shumica ndjekin studimet paralelisht me punën. Rotacioni i lartë i personelit e bën të vështirë, madje shpesh të pamundur, ndjekjen afatgjatë të nxënësve.
Megjithatë, specialistët këmbëngulin se ajo që i mbron nxënësit nuk janë aq shumë cilësitë e një individi të vetëm — qoftë një mësues i përkushtuar apo një këshilltar vigjilent i arsimit (CPE) — sesa veprimi i koordinuar i të gjithë komunitetit arsimor.
Në këtë drejtim, një asistente arsimi në departamentin Yvelines shpreh keqardhjen që “disa mësues, të zhvlerësuar edhe vetë nga pikëpamja shoqërore, i përçmojnë mbikëqyrësit dhe madje edhe këshilltarët kryesorë të arsimit (CPE), gjë që dëmton solidaritetin dhe, si pasojë, aftësinë për t’i dëgjuar fëmijët”.
Si rrjedhojë, informacioni nuk qarkullon gjithmonë lehtësisht ndërmjet anëtarëve të komunitetit arsimor dhe shpesh rezulton i paplotë ose kontradiktor.
“Ajo që më ka bërë përshtypje prej vitesh është se, sa herë që shkoj në një shkollë që më kërkon ndihmë për të luftuar ‘dhunën’, shumicën e kohës nuk më flasin për nxënësit. Ajo që është në qendër të problemit janë, para së gjithash, marrëdhëniet mes të rriturve”, shkruan Éric Debarbieux në librin e tij më të fundit, botuar në vitin 2025.
Gjatë dhjetë viteve të fundit, marrëdhëniet ndërmjet profesionistëve të arsimit — mes kolegëve dhe, veçanërisht, me hierarkinë — janë përkeqësuar ndjeshëm, sidomos në arsimin e mesëm. Në vitin 2022, 40 % e të anketuarve në një studim mbi klimën shkollore e vlerësonin ekipin si pak ose aspak solidar, kundrejt 34 % në vitin 2013. Po atë vit, pothuajse një në pesë anëtarë të personelit deklaroi se kishte përjetuar ngacmim, krahasuar me një në dhjetë në vitin 2013.
“Ky ngacmim, në shumicën dërrmuese të rasteve, nuk ushtrohet nga nxënësit, madje as nga prindërit, por para së gjithash nga profesionistë të tjerë të arsimit”, shkruan Debarbieux.
Për më tepër, 78 % e të anketuarve shprehen se nuk ndihen të respektuar nga hierarkia jashtë institucionit të tyre, qoftë në nivel akademik apo ministror.
Ekipe të paqëndrueshme, të përfshira në konflikte të thella të brendshme ose që ndihen të pambështetura nga drejtuesit e tyre: në kushte të tilla, nxënësit dhe familjet kanë pak gjasa të dëgjohen dhe të gjejnë mirëkuptim.