Jeffrey Epstein lindi në vitin 1953 në një familje hebreje modeste në Brooklyn, një lagje e klasës punëtore në Nju Jork. Babai i tij ishte kopshtar bashkiak, ndërsa nëna kujdestare për fëmijë. Megjithatë, ai arriti shumë shpejt të bëhej jashtëzakonisht i pasur, duke ditur të përfitonte nga takimet fitimprurëse që krijoi me kalimin e viteve.
Marrëdhënia e tij me Douglas Leese, një tregtar armësh britanik i vendosur në Shtetet e Bashkuara, rezultoi vendimtare: ai e prezantoi në oligarkinë britanike, ndërsa djali i tij, Nick, e vuri në kontakt me talentet e reja të Wall Street-it. Në të njëjtën periudhë, miliarderi Leslie Wexner i hapi shumë dyer, duke i besuar veçanërisht menaxhimin e një pjese të pasurisë së tij.
Në vitin 1987, vetëm 34 vjeç, Epstein u bë anëtar i bordit drejtues të Akademisë prestigjioze të Artit të Nju Jorkut (New York Academy of Art), gjë që i mundësoi të zgjerojë edhe më tej rrjetin e tij në botën e artit dhe financës. I rrethuar nga klientë dhe miq shumë të pasur, ai grumbulloi një pasuri të tillë sa nuk vonoi të blinte një Boeing 727, si dhe më pas ishullin “Little Saint James” në Ishujt e Virgjër, me status fiskal shumë të favorshëm. Shpejt, ai filloi të jetonte mes disa vendeve ku kishte rrjete të forta.
Suksesi i Epstein-it qëndronte kryesisht në aftësinë e tij për të kombinuar përbërësit tradicionalë të “majonezës oligarkike”. Frekuentimi i të fuqishmëve i mundësonte të pasurohej me shpejtësi dhe i siguronte një stil jetese të mbështetur në shfrytëzimin e burimeve të shumta – ndonjëherë deri në format më ekstreme të grabitjes, përfshirë dhunën seksuale ndaj grave shumë të reja – të shoqëruar me një ndjenjë të fortë paprekshmërie.
Avionët privatë, një mjet transporti pesëdhjetë herë më ndotës se treni dhe pesë deri në katërmbëdhjetë herë më ndotës se një fluturim komercial, përbëjnë një nga simbolet më të dukshme të këtij “klani të mbyllur” që sfidon “njerëzit e thjeshtë”. Duke udhëtuar në këtë mënyrë, “elita e privilegjuar” nuk rrezikon të takojë “ata që nuk janë asgjë”, siç është shprehur presidenti francez Emmanuel Macron. Për të garantuar qetësinë e tyre, ultra-të pasurit kanë në dispozicion infrastrukturë të veçantë, si aeroporti i Le Bourget pranë Parisit apo ai i Farnborough në periferi të Londrës. Kontrollet e sigurisë aty janë mjaft të buta për të shmangur çdo radhë pritjeje; madje pasagjerët mund të shoqërohen me limuzina deri te avioni. Boeing-u 727 i Epstein, i cili mund të transportonte njëzet deri në tridhjetë pasagjerë në “konfigurim VIP”, u ul për herë të parë në Paris në vitin 1996.
Gjashtë vjet më vonë, miliarderi bleu një apartament prej rreth tetëqind metrash katrorë në kryeqytetin francez, në katin e dytë të një ndërtese imponuese në Avenue Foch, vetëm pak hapa larg nga Harku i Triumfit. Pra, në pjesën më të pasur të arrondissement-it të XVI-të, që i përket kodit postar 75116, ndërsa 75016 konsiderohet tradicionalisht ai i “më pak të pasurve ndër të pasurit”. Prestigji shpesh fshihet në detaje të tilla.
Epstein shoqërohej me të pasur të tjerë të mëdhenj, oligarkë rusë ose nga Lindja e Mesme, pranë ambasadave dhe selive të holdingjeve financiare. Në Avenue Foch bie në sy një pllakë ngjyrë ari që tregon çdo kalimtari se hyrja për shërbime ndodhet në numrin 1, rue Chalgrin. Ky sistem shmang takimin me punëtorët e thjeshtë dhe u lehtëson gjithashtu vizitorëve diskretë qarkullimin, duke anashkaluar sallën kryesore.
Meqenëse pushteti social është edhe pushtet mbi hapësirën, nuk është rastësi që Avenue Foch është më e gjerë se Champs-Élysées (120 metra kundrejt 70). Arterisë kryesore i është shtuar një rrugë anësore, fillimisht e destinuar për kalorësit që dëshironin të shkonin të sigurt deri në skajin e Bois de Boulogne, në fund të avenysë. Të pasurit përvetësojnë kështu hapësirën që e konsiderojnë si të tyren, si në qytet ashtu edhe në shoqëri. Lagjet luksoze, avionët privatë, ishujt idilikë apo pallatet luksoze përbëjnë enklava që u lejojnë të shkëputen nga të zakonshmit dhe të zhvillojnë një shoqërizim e solidaritet mondan në shkallë globale.
Enklava mondane
Media kryesore – shpesh në pronësi të miliarderëve – e ka shndërruar “rastin Epstein” në një lajm sensacional dhe të ndyrë. Një interpretim i tillë tenton të fshehë funksionimin real të një klase sociale që përqendron pushtetin ekonomik, social dhe kulturor, dhe që jeton e ndarë nga pjesa tjetër e popullsisë, të cilën e sundon dhe e shfrytëzon sipas dëshirës. Ky “klan i mbyllur” oligarkik ushqen një ndjenjë superioriteti dhe një klimë të tipit “s’jam parë, s’jam kapur”, të favorshme për shkëmbime shërbimesh.
Sipas disa email-eve të publikuara, Epstein ia huazonte avionin e tij privat Jack Lang-ut, atëherë president i Institutit të Botës Arabe (IMA), për të udhëtuar drejt Marokut, ndërsa ish-ministri e ndihmonte miliarderin në kërkimet për prona në Marrakech. “Çmimi është 5 400 000 euro, offshore”, i shkruante ai në një mesazh të marsit 2015, në lidhje me një riad në Palmeraie. Z. Lang e kishte takuar Epstein-in në fillim të viteve 2010, gjatë një darke të organizuar në nder të regjisorit Woody Allen.
Ky grup individësh që veprojnë në sferat e larta është pjesë e opulencës. Pasuria e secilit forcon atë të të tjerëve, sipas një sistemi të mbyllur që përjashton çdo “rrjedhje” drejt klasave të mesme ose punëtore. Larg të qenit thjesht një lajm, rasti Epstein zbulon funksionimin e një bote sociale të mbrojtur zakonisht nga sekrete të shumta – fiskale, bankare, të mbrojtjes apo, së fundmi, “sekrete tregtare”. “Për të jetuar të lumtur, të jetojmë të fshehur”, është një maksime që përsëritet shpesh në këtë univers. Kjo jetë larg syrit të publikut ushqen një ndjenjë mosndëshkueshmërie te këta miliarderë, të cilëve sistemi kapitalist u ofron një liri pothuajse totale, veçanërisht lirinë për të përvetësuar forma të jetës për qëllime fitimi dhe kënaqësie.
Që nga ardhja në Élysée, në vitin 2017, e Emmanuel Macron, ish-partner menaxhues i bankës Rothschild, pasuria e përbashkët e miliarderëve francezë është dyfishuar. Sot ajo përfaqëson një thesar prej 220 miliardë eurosh, të përqendruar në duart e tridhjetë e dy personave – ekuivalenti i financimit të dhjetë mijë vendeve pune për mësues për gati katërqind vjet.
“Rasti Epstein” nuk paraqitet thjesht si një devijim individual, por si produkt logjik i një sistemi dominimi dhe eksploatimi të natyrshëm në kapitalizmin e globalizuar. Ai trondit për përmasat dhe brutalitetin e krimeve të zbuluara, por nuk është një rast i izoluar. Skandale që përfshijnë para, pushtet dhe dhunë seksuale kanë shënuar vazhdimisht historinë e fundit të elitave ekonomike dhe politike.
Aktivitetet e paligjshme të oligarkisë dalin herë pas here në dritë përmes “Offshore Leaks”, “LuxLeaks”, “SwissLeaks” apo “Panama Papers”. Një rast zëvendëson tjetrin, çuditërisht i ngjashëm, duke lindur vazhdimisht forma të reja, pa lidhje të drejtpërdrejtë mes tyre. Ashtu si në poezinë e Robert Desnos: « Pelikani i Jonathan-it, në mëngjes bën një vezë të bardhë dhe prej saj del një pelikan që i ngjan çuditërisht; dhe ky pelikan i dytë bën, edhe ai, një vezë të bardhë prej së cilës, pashmangshëm, del një tjetër që bën të njëjtën gjë; kjo mund të vazhdojë shumë gjatë nëse nuk e bëjmë një omëletë më parë. »
Për të shmangur ndërhyrjen e jashtme, të fuqishmit i qëndrojnë pranë njëri-tjetrit në atë që Pierre Bourdieu e quante “orkestrim pa dirigjent”. Rrjetet personale të klasës dominuese ndërthuren në organizata ndërkombëtare, klube private, klube golfi, think tank-e dhe, ndonjëherë, parti politike. Këto qarqe pushteti riprodhohen nga një vend në tjetrin, duke krijuar një solidaritet ndërkombëtar mes elitave.
Publikimi në vitin 2026 i miliona dokumenteve nga hetimi amerikan mbi Epstein konfirmoi përmasën globale të rrjeteve të tij. Këto arkiva nxjerrin në pah një shoqërizim që përshkon mjediset politike, financiare, shkencore dhe kulturore në disa kontinente. Sipas një interviste me Steve Bannon, ish-këshilltar i Donald Trump, Epstein i detyrohej hyrjen në Komisionin Trilateral favoreve të magnatit të naftës David Rockefeller në vitet 1990. Kjo organizatë private bashkon udhëheqës të lartë të financës dhe politikës nga Shtetet e Bashkuara, Evropa dhe Japonia, dhe që në vitin 1975 denonconte “tepricat e demokracisë”.
Kjo botë e mbyllur mbështetet në një sistem përzgjedhjeje sociale, ku të pasurit zgjedhin vetë ata që konsiderohen të denjë për të qenë pjesë e saj. Kur Epstein kërkoi mbështetjen e aristokratit dhe avokatit Matthieu de Boisséson për të lehtësuar hyrjen e z. Lang në Union interallié, tentativa dështoi: qasja në këto hapësira mbetet e kontrolluar rreptësisht. Thelbi nuk qëndron vetëm te shkëmbimi i shërbimeve apo donacionet, por te siguria se secili mund të mbështetet mbi solidaritetin e të tjerëve. Në këtë logjikë kuazi-kolektiviste, secili mbron tjetrin dhe ruan kohezionin e rrethit.
« Të pasurve, shkruan Bourdieu, bota sociale u jep atë që është më e rralla: njohjen, konsideratën, pra arsyen e të qenit. » Por kjo njohje ushqen një ndjenjë superioriteti, e perceptuar si e merituar dhe natyrore, që çon në relativizimin e rregullave dhe ligjeve.
Kështu, z. Lang ka mundur të pranojë, në vitet 2000 dhe 2010, kostume nga marka italiane Francesco Smalto, me një vlerë prej rreth 500 000 eurosh, pa i deklaruar ato. Hetimi u mbyll, ndërsa arkivat e publikuara në vitin 2026 e përmendin atë dhe vajzën e tij Caroline 673 herë, duke zbuluar edhe një donacion prej 5 milionë eurosh për znj. Lang, disa ditë para vdekjes së Epstein-it.
A është pikërisht prejardhja modeste ajo që e shtyu Epstein-in të arkivojë çdo email si një garanci të mundshme? Në këto mjedise, ku diskrecioni është rregull, arkivimi mund të kthehet në armë dhe mjet presioni. Këto gjurmë të shkruara dobësojnë solidaritetin e heshtur që zakonisht mbron oligarkinë.
Përtej rasteve individuale, “çështja Epstein” zbulon funksionimin e një universi të ndërtuar mbi mbylljen, kooptimin dhe mbrojtjen e ndërsjellë – një botë ku përqendrimi ekstrem i pasurisë dhe pushtetit ushqen një ndjenjë mosndëshkueshmërie, dhe ku, ndonjëherë, mjafton një testament apo disa arkiva për të çarë murin e heshtjes që e mbron.