NË LIBAN, NË VENDIN E KOMUNITARIZMIT, KLIENTALIZMIT DHE PABARAZIVE
« Le të rrëzohet regjimi i bankave »

Një turmë e vogël u mblodh në trotuarin përballë Spitalit Universitar Amerikan (AUB). Fytyrat janë të ngrysura, të zverdhura ose të shqetësuara. Një ditë më parë, ose më herët në mëngjes, 1500 punonjës të AUB mësuan për largimin e tyre nga puna “për shkak të krizës ekonomike”, siç u tha atyre. Në total, 20-25% e fuqisë punëtore të institucionit është e prekur. Sindikatat denoncojnë “një masakër”.

Një grua në rreth të pesëdhjetat  del nga ndërtesa dhe bërtet “revolucion! revolucion! revolucion! “. E ngarkuar me një kuti me sendet e saj personale, ajo ende arrin të ngrejë grushtin, por klithma e saj i ngjason më shumë një thirrje për ndihme sesa një nxitje për revoltë. Në lot, ajo përfundon duke rënë në gjunjë, gjërat e saj u shpërndahen në mes të rrugës. Disa të tjerë që ndanin të njëjtën fatkeqësi nxitojnë për tek ajo, por ajo nuk pranon të ngrihet. “Zoti im, me kë je? » thërret teksa mbytet në lot. Një ushtar kthen shpinën dhe fshin një lot. Me një pagë ekuivalente me 70 dollarë, si pasojë e rënies së paundit libanez, situata e tij financiare nuk është shumë më e mirë se saj, por ai dhe kolegët e tij po u binden urdhrave. Për të shmangur çdo tejmbushje, universiteti bëri thirrje për një sistem të fortë sigurie që mobilizon ushtrinë dhe forcat e rendit. “Ishte e nevojshme të ruheshe nga kërcënimet e jashtme”, justifikoi z.Fadlo Khouri, presidenti i institucionit, ndërsa pranoi se pushimet nga puna “mund dhe duhej të ishin menaxhuar më mirë”.

Një krizë serioze ekonomike, papunësia duke u ngritur në qiell, ushtria e vendosur për të parandaluar protestën, një popullsi që përballet me shtimin e rasteve të Covid-19 … Pra, Libani po shkonte tashmë drejt 4 gushtit dhe shpërthimit të dyfishtë aksidental në portin e Bejrutit, me shifra katastrofike: gati 200 të vdekur, 7000 të plagosur, një pjesë e mirë e kapitalit e shkatërruar, 300.000 banorë pa strehim, ndërsa 70.000 humbën punën. Shpresat e lindura nga lëvizja popullore e 17 tetorit 2019 shfaqen tani shume të largëta. Në më pak se një vit, situata ka ndryshuar plotësisht. Sistemi politik i urryer, që demonstruesit e rinj u munduan të shpërbëjnë duke brohoritur “të gjithë, kjo do të thotë [që] të gjithë [duhet të zhduken]” është ende në fuqi. Dhe çdo ditë, ose pothuajse cdo ditë, sjell lajmet e veta të këqija ose shenjën e një situate përkeqësuese: rikonfinimi i pjesshmëm i popullsisë me efikasitet të pasigurt në shëndetin publik, tejmbushja e spitaleve, mungesa e ushqimit, sulme të tmerrshme për një copë bukë, zjarr në port në shtator dhe negociata të pafundme politike pavarësisht “ultimatumit” të presidentit francez Emmanuel Macron që kërkon formimin, pa vonesë, të një “qeverie misioni” për kryerjen e reformave.

Larg nga këto konsiderata politike, një nga shqetësimet kryesore të libanezëve mbeten paratë. Në rrugën Hamra në Bejrut, tregtarët dëgjojnë të njëjtën pyetje gjatë gjithë ditës: “Sa është paundi sot?” Si simbol i rënies së një zone të lavdëruar dikur për jetën kulturore, arteria e famshme e cila ishte zemra e gjallë e kryeqytetit, me kinematë, teatrot dhe kafenetë e saj, pushtohet nga dyqanet me rroba të përdorura që shiten me 1 dollar.

Në mënyrë paradoksale, i vetmi vend në rrugë që rilidhet me një të kaluar angazhimesh është selia e bankës qendrore ose Banque du Liban (BDL). Drejt kësaj ndërtese, tani e mbrojtur nga pengesa betoni, demonstruesit i  bashkohen pjesmarrësve të sit-in për denoncimin e ndikimit të bankave mbi vendin dhe bashkëpunimin e tyre, të toleruar nga BDL.”Le të rrëzohet regjimi bankar”,proklamon një parullë në të cilën është piktutuar portreti i z.Riad Salamé, guvernatori i BDL, i veshur me tiparet e djallit.

Që nga Dhjetori 2019, institucionet financiare kanë aplikuar një ngrirje de facto të aktiveve të individëve, këta të fundit janë në gjendje të tërheqin vetëm shuma të kufizuara nga llogaritë e tyre . Kufizimet janë forcuar qëkur qeveria njoftoi në 7 Mars një pamundësi për ripagimin e një pjese të borxhit të jashtëm (1.2 miliardë dollarë, nga gjithsej 90 miliardë dollarë). Rezultati ; vendi punon me tre monedha në treg. Përveç paundit libanez, ekziston dollari i kuotuar me kursin zyrtar dhe disponueshmëria e të cilit mbetet shumë e ulët, banka qendrore kujdeset për të kursyer rezervat valutore. Ekziston edhe paraja e fituar në tregun e zi pas një çmimi të luhatur, por gjithmonë më e shtrenjtë se norma zyrtare (1 dollar për 8000 paund mesatarisht). Në këtë kontekst, mbledhja e dollarëve është çështje durimi dhe sakrifice. Kështu, zonja Hala Zaidan, 54 vjeç, ndryshon në të zezë një pjesë të pagës së saj të marrë në paund libanezë. “Unë arrita të lë mënjanë tre muaj kursime për djalin tim, i cili po studion në Moskë,” shpjegon ajo. Nuk e lejova atë të vinte në shtëpi këtë verë për shkak të epidemisë Covid-19, por edhe në mënyrë që të mos paguaja çmimin shumë të lartë të biletës së avionit. Për shumë libanezë, ky kërkim i kartëmonedhave jeshile është tregues i statusit të tyre shoqëror. Marrja e pagës në valutë të huaj është garancia e pasurimit ose, të paktën, e mirëmbajtjes së stilit të jetës. Anasjelltas, të paguhesh në paund libanezë, siç është rasti me shumë nëpunës civilë dhe punonjës të shërbimit publik, do të thotë t’i kesh sytë drejt humnerës në të cilën zhytet monedha kombëtare.

Vetëm një vit më parë, Habib F., një profesor në Bejrut, fitonte ekuivalentin e 3000 dollarëve në muaj. Sot, paga e tij vlen vetëm 450 dollarë, një rast emblematik i erozionit të ardhurave të klasës së mesme. Më 19 gusht, Komisioni Ekonomik dhe Social i Kombeve të Bashkuara për Azinë Perëndimore (ESCWA), me seli në Bejrut, publikoi një studim që tregon se numri i përgjithshëm i libanezëve të varfër kaloi nga 28% në 2019 në 55% në maj 2020 (2.7 milion ‘individë), pra para katastrofës së portit. Akoma sipas të njëjtit dokument, Libani ka gjithashtu një nga nivelet më të larta të pabarazisë në botë, me 10% të më të pasurve që përfaqësojnë 70% të pasurisë atje.

I goditur nga shpërthimi më 4 gushti, z.Emmanuel Alkek tregon për degradimin. “Paga ime ka humbur 80% të vlerës së saj, por kam frikë nga mbyllja e biznesit tim. Pa djalin tim, i cili jeton jashtë, nuk mund të paguaja as ilaçet e mia. Dhe përsëri, tani jam i detyruar të racionoj veten. Në vend të një pilule ditore, unë e marr pilulën vetëm një herë në dy ditë. Ai u pyet nëse ka parë një mjek për këtë gjë. “Unë në vend të kësaj kërkova këshilla nga portofoli im,” përgjigjet ai. Të njëjtin ton sarkastik e gjejmë te zonja Dalal F., e cila ka dy punë por fiton më pak se 100 dollarë në muaj – “shuma e dy gjysmë-pagave”, thotë ajo. Për të, nuk ka më asnjë diskutim që dy djemtë e saj duhet të dalin nga shkolla private të cilën e paguajnë 8000$ në vit dhe të shohin mundësinë e regjistrimit të tyre në shkollë publike.

“Biznesi i burrit tim falimentoi. Dhe zgjidhja e arsimit në distancë është e pamundur të zbatohet. Do të duhet të investoheet në një kompjuter, të paguahet  interneti, dhe edhe nëse do të ishte e mundur, ekziston çështja e energjisë elektrike. Tridhjetë vjet pas përfundimit të luftës civile, për shkak të mungesës së termocentraleve të reja, Libani ende vuan nga energji elektrike kaotike, me disa ndërprerje në ditë. “Ne jemi duke paguar dy fatura për energji elektrike. Njëra për të na lidhur me rrjetin publik, dhe tjetra për t’u lidhur me një gjenerator privat.

Në gusht, me tetëmbëdhjetë orë ndërprerje ditore mesatarisht, gjysma e pagës sime iu kushtua pagimit të faturës së gjeneratorit. “Mafia “e pronarëve – private – nga këto pajisje denoncohet rregullisht në Liban. Sipas një raporti  nga viti 2016, fitimet e tyre vjetore do të arrijnë 2 miliardë dollarë. Një fakt që do të shpjegonte pse vendi nuk është në gjendje të modernizojë rrjetin e tij elektrik dhe pse ka përfunduar me ndërprerje të përsëritura.

Varfërimi i libanezëve mund të përkeqësohet nëse autoritetet braktisin subvencionet e importit, siç pohojnë bindshëm thashethemet. Që nga tetori i vitit 2019, kur paundi filloi të dobësohej, banka qendrore ka zbatuar një kurs të veçantë këmbimi në mënyrë që importuesit e produkteve strategjike të mund të marrin dollarë ose me kursin zyrtar ose me një kurs të ndërmjetëm (3900 paund për 1 dollarë) për të paguar për porositë e tyre për karburant, grurë, ilaçe, pajisje mjekësore dhe artikuj bazë ushqimorë. Sipas llogaritjeve në qarkullim, rezervat valutore të BDL (20 miliardë dollarë), e cila është e detyruar të mbajë një rezervë të detyrueshme prej 17.5 miliardë dollarë, nuk do ta lejonin atë të ruajë këto subvencione pas fundvitit.  Përveç se për të marrë një hua nga Fondi Monetar Ndërkombëtar (FMN), i cili, natyrisht, nuk dëshiron të dëgjojë për mirëmbajtjen e këtyre subvencioneve. Në një vend i cili shpenzon 6% të prodhimit të brendshëm bruto në importet e ushqimit – një nga nivelet më të larta të varësisë në botë – braktisja e një mbështetjeje të tillë do të gjeneronte mungesa dhe një rritje të inflacionit, e cila tashmë arrin 100% për produkte të caktuara ushqimore.

Siç ishte rasti në periudha të tensionuara në historinë e vendit, shumë libanezë zgjodhën të emigronin jashtë, veçanërisht në Kanada. Të tjerët mjaftohen të largohen nga Bejrut, i cili është bërë e papërballueshëm. “Unë u ktheva në fshatin tim sepse qiraja në kryeqytet është rritur katër herë për shkak të rënies së paundit “, thotë z. Hanna D., shofer taksie. Ky 60-vjeçar punonte si llogaritar në një hotel të madh para se të pushohej nga puna pas lëvizjes popullore të tetorit 2019. “Drejtoria ka filluar duke na paguar gjysmën e pagës, pastaj na dëbuan. Pa turistë, s’ka para. Nuk mund t’i fajësoj “, vazhdon ai që, i ballafaquar me mungesën e klientëve në fshatin e tij, shkon çdo ditë në Bejrut për të mbledhur disa ushqime. I pazhvilluar, me pak infrastrukturë, madje edhe më i penalizuar nga mungesa e energjisë elektrike dhe vështirësia e aksesit në internet, Libani i brendshëm nuk mund të jetë, megjithatë, një alternativë e pranueshme për të rinjtë e vendit. E vetmja rrugëdalje për të është të zgjedhë emigracionin e paligjshëm. Rezulton se shumë nga të zhdukurit të identifikuar pas tragjedisë së 4 gushtit nuk u vranë nga shpërthimi i dyfishtë. “Ata ‘rrëshqitën’ drejt Evropës, ndoshta pak para katastrofës,” tha prindi i njërit prej tyre.

Të gjitha dëshmitë për nisjet jashtë vendit theksojnë një pikë kryesore. Ai që emigron nuk e bën vetëm për vete. Mbërriti i sigurt, ai do të ndihmojë ata që do të qëndrojnë. Kjo vlen për refugjatët palestinezë, të cilët vazhdojnë të vuajnë nga stigmatizimi, shtatëdhjetë kategori punësimi i kanë të ndaluara. Në kampin Mar Elias, në jugperëndim të Bejrut, është mbjellur fatalizmi. “Për momentin, klasat popullore libaneze vuajnë shumë më tepër se ne, thotë z. Abou Ibrahim, kasap. Varfërinë, ne e  njohim  për shumë më gjatë se ata, por përparësia jonë është që organizatat tona dhe institucionet që kujdesen për ne të paguajnë në dollarë dhe jo në paund libanezë. Por mbi të gjitha, nuk ka një familje këtu që nuk merr para nga një i huaj, edhe nëse janë disa dhjetra dollarë “. Shenjë e kohës dhe e mungesës së besimit në institucione, këto dërgime fondesh nuk kalojnë më nëpër kanalet e zakonshme, por “përmes çantës”, nga dora në dorë.

A do t’i shtyjë varfërimi i përgjithshëm libanezët që të rimarrin rrugët edhe një herë pas epidemisë Covid-19? Shkrimtari Hassan Ezzein, që mori pjes në protestat më të njohura gjatë njëzet viteve të fundit është i bindur për këtë. Por prognoza e tij është larg të qenit optimiste. Për të, protesta do të dalë kundër ndërhyrjes së huaj, e cila synon të mbajë sistemin politik libanez ashtu siç është, edhe nëse do të thotë ta pastrojë pak. Mbi të gjitha, ai tha, “vendi nuk do të shpëtojë nëse libanezët nuk ndërtojnë një kundërshtim të qartë ndaj regjimit, me një program të vërtetë politik. Përndryshe, do të jetë kaos”.